Türkiye’de doğum izni süresinin artırılmasına yönelik yeni bir düzenleme gündemde. Mevcut durumda 16 hafta olan doğum izninin 8 hafta artırılarak 24 haftaya çıkarılması planlanıyor. Böylece Türkiye’deki doğum izni süresi dünya ortalamasına daha da yaklaşacak. Ancak düzenleme kapsamında işçi ve memur kadınlara yapılan ödemeler arasındaki farkın devam etmesi dikkat çekiyor.
Memur kadınlar doğum izni süresince maaşlarının neredeyse tamamını almaya devam ederken, işçi ve esnaf kadınlar ise yalnızca son 12 aylık ortalama kazançlarının yaklaşık üçte ikisi oranında ödeme alabiliyor.
Habertürk’te yer alan habere göre, Türkiye’de doğurganlık hızı 2014 yılından bu yana kadın başına 2,1 olan nüfus yenileme seviyesinin altında seyrediyor. 2024 yılı itibarıyla bu oran 1,48’e kadar geriledi. Hükümet, doğurganlık oranını artırmak amacıyla çeşitli düzenlemeleri hayata geçirmeyi sürdürüyor.
Bu kapsamda önceki gün Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulan kanun teklifiyle önemli bir adım atılması planlanıyor. Halk arasında doğum izni olarak bilinen analık izninin doğum sonrası bölümü 8 hafta artırılacak ve toplam izin süresi 24 haftaya çıkarılacak.
Sağlık durumu uygun olan hamile kadınlar ise doktor raporuyla doğumdan önceki çalışma süresini 3 haftaya kadar sürdürebilecek. Böylece 24 haftalık iznin 22 haftaya kadar olan kısmı doğum sonrasında kullanılabilecek.
Babalık izni de artırılıyor
Hazırlanan kanun teklifi babalık izninde de değişiklik öngörüyor. Mevcut uygulamada işçiler için 5 gün olan babalık izninin, memurlarda olduğu gibi 10 güne çıkarılması planlanıyor.
Teklif ayrıca yeni bir uygulamayı da içeriyor. Buna göre koruyucu aile olan işçi ve memurlara da 10 günlük mazeret izni verilmesi öngörülüyor. Daha önce yalnızca evlat edinme durumunda verilen mazeret izni, bu düzenlemeyle koruyucu aileleri de kapsayacak.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre dünyada ücretli doğum izni süresi ortalama 24,7 hafta. Türkiye’de yapılacak düzenleme ile bu ortalamaya daha da yaklaşılması hedefleniyor.
Bununla birlikte bazı ülkelerde doğum izni süresi oldukça uzun. Gürcistan’da 104 hafta, Bulgaristan’da 58 hafta, Arnavutluk, Avustralya, Bosna Hersek ve İngiltere’de 52 hafta, Yunanistan’da 43 hafta ve İrlanda’da ise 42 hafta olarak uygulanıyor.
Doğum izninin süresi kadar, izin döneminde çalışanların aldığı ücret de büyük önem taşıyor. Çünkü bebek doğumu ile birlikte ailelerin masrafları önemli ölçüde artıyor ve bu dönemde ailelerin ekonomik olarak desteklenmesi teşvik ediliyor.
Rapor ücreti nasıl hesaplanıyor?
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), 4/a (SSK) ve 4/b (BAĞ-KUR) kapsamında çalışan kadınlara analık izni süresince geçici iş göremezlik ödeneği veriyor. Bu ödeme, çalışanın son 12 aylık dönemdeki prime esas kazancının üçte ikisi oranında hesaplanıyor.
2021 yılına kadar rapor parası hesaplanırken son 3 aylık prime esas kazanç dikkate alınıyordu. Ancak bazı suistimallerin önüne geçmek amacıyla 2021 yılında bu süre 12 aya çıkarıldı.
Bu değişiklik asgari ücretle çalışan işçileri etkilemiyor. Çünkü günlük rapor parası her durumda yürürlükteki asgari ücret üzerinden hesaplanıyor.
Doğum izni ödemesinde örnek hesaplama
Asgari ücretin üzerinde maaş alan çalışanlar için ise mevcut sistem bazı kayıplara yol açabiliyor. Özellikle son yıllarda yüksek enflasyon nedeniyle doğum izni döneminde alınan ödeme miktarı daha da düşebiliyor.
Örneğin 1,5 asgari ücret kazanan ve nisan ayında doğum iznine ayrılan bir işçi ele alındığında, bu çalışanın 2025 yılında brüt ücreti 39.008,25 TL, 2026 yılında ise 49.545 TL olarak hesaplanıyor.
2021 yılı öncesindeki sistem devam etseydi bu işçiye günlük 1.101 TL olmak üzere 24 hafta için toplam 184.968 TL ödeme yapılacaktı.
Mevcut uygulamada ise günlük 925,39 TL üzerinden hesaplanan rapor parası ile 24 haftalık izin süresinde toplam 155.465 TL ödeme yapılacak. Bu durumda çalışanın 2021 öncesi sisteme göre kaybı 29.502 TL olacak. Temmuz ayında ara zam alan işçiler için bu kaybın daha da artabileceği belirtiliyor.
Memur ve işçi arasındaki fark
Devlet Memurları Kanunu’na göre memurların doğum izni süresince fiili çalışmaya bağlı ödemeler dışında mali hakları ve sosyal yardımları korunuyor. Örneğin öğretmenler ek ders ücretini alamasa da diğer mali ve sosyal haklarını almaya devam ediyor.
Bu nedenle çoğu memur doğum izni sürecinde maaşına yakın bir ödeme almaya devam edebiliyor. Aynı örnekteki işçi kadın ise doğum izninde son maaşının yaklaşık yüzde 56’sı kadar ödeme alabiliyor.
SGK verilerine göre 2025 yılında doğum izni kullanan 4/a kapsamındaki 410 bin 45 kadına 12 milyar 650 milyon lira, 4/b kapsamındaki 10 bin 255 kadına ise 291 milyon lira geçici iş göremezlik ödeneği ödendi.
SGK’nın 2025 yılındaki toplam harcamasının 5,56 trilyon lira olduğu dikkate alındığında, doğum izni ödeneğinde yapılacak yüzde 50’lik bir artışın kurum bütçesi açısından oldukça sınırlı kalacağı ifade ediliyor. Buna karşın böyle bir artışın doğum yapan annelerin bütçesine önemli katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.